Sicilië barst van de historische parels, maar nergens voel je de oudheid zo intens als in Agrigento. Hier wandel je tussen tempels die al 2500 jaar overeind staan, ruïnes waar ooit een van de machtigste steden van de Griekse wereld bloeide en kronkelige straatjes waar het Siciliaanse leven zich in alle rust afspeelt.
De Vallei van de Tempels is zonder twijfel het hoogtepunt: een uitgestrekt landschap vol indrukwekkende bouwwerken, van de perfect bewaarde Tempel van Concordia tot de gigantische brokstukken van de Tempel van Zeus. Maar Agrigento is meer dan alleen geschiedenis. Aan de kust schittert de hagelwitte Scala dei Turchi, terwijl de oude binnenstad bekend staat om haar smalle steegjes en knusse pleinen.
In deze blog lees je alles over de mooiste tempels, verborgen parels en praktische tips om het meeste uit je bezoek aan deze bijzondere plek te halen.
De Tempelvallei van Sicilië
In de heuvels van Agrigento ligt een van de meest indrukwekkende plekken van Sicilië: de Vallei van de Tempels. Dit is geen vallei in de klassieke zin, maar een uitgestrekt archeologisch gebied vol tempels, ruïnes en overblijfselen van wat ooit een van de machtigste steden van de oudheid was. Hier wandel je langs eeuwenoude zuilen, tussen brokstukken van gigantische beelden en over paden waar ooit Griekse priesters, Romeinse soldaten en middeleeuwse reizigers liepen.
De tempels zijn gebouwd tussen de zesde en vijfde eeuw voor Christus, in een tijd dat de stad Akragas op haar hoogtepunt was. Sommige, zoals de Tempel van Concordia, staan nog bijna volledig overeind, terwijl andere, zoals de Tempel van Zeus, zijn gereduceerd tot een indrukwekkende chaos van enorme stenen blokken. Maar juist die mix van perfect bewaard en dramatisch vervallen maakt de Vallei van de Tempels interessant.
Korte geschiedenis van Akragas
Akragas werd rond 580 voor Christus gesticht door kolonisten uit Gela en Rhodos. De ligging was perfect: een heuvelrug met vruchtbare grond en een rivier die rechtstreeks naar zee leidde. De stad groeide razendsnel en werd een van de rijkste en machtigste nederzettingen van het westelijke Griekse rijk. Hier woonden aristocraten in marmeren villa’s, werden paarden gefokt voor de Olympische Spelen en verrezen tempels die moesten wedijveren met die van Athene.
In de vijfde eeuw voor Christus beleefde Akragas haar absolute hoogtijdagen. Onder de heerschappij van tiran Theron werd de stad uitgebreid en kwamen de meest indrukwekkende tempels tot stand. Na de overwinning op de Carthagers bij Himera in 480 voor Christus stroomde het geld binnen en werd begonnen aan de bouw van de gigantische Tempel van Zeus.
Maar roem en rijkdom trekken vijanden aan. In 406 voor Christus sloegen de Carthagers terug en verwoestten Akragas volledig. De stad werd geplunderd, de tempels gingen in vlammen op en de inwoners werden gedeporteerd of vermoord. Hoewel Akragas later werd herbouwd, eerst door de Carthagers zelf en later door de Romeinen, bereikte ze nooit meer haar oude glorie. De tempels raakten in verval, aardbevingen deden de rest en stenen werden hergebruikt voor nieuwe gebouwen.
Eeuwenlang lag de stad verborgen onder aarde en puin, tot archeologen in de negentiende en twintigste eeuw begonnen met opgravingen. Nu is de Vallei van de Tempels een van de meest indrukwekkende overblijfselen van de Griekse oudheid en een plek waar je letterlijk door de geschiedenis loopt.
De mooiste tempels van Akragas
Tussen de ruïnes van de Vallei van de Tempels liggen de overblijfselen van zeven grote tempels. Sommige staan nog grotendeels overeind, andere zijn gereduceerd tot een wirwar van stenen blokken en afgebroken zuilen. Maar één ding hebben ze allemaal gemeen: ze vertellen het verhaal van een stad die ooit probeerde haar goden te evenaren in grootsheid.
Tempel van Juno
Op het hoogste punt van de Vallei van de Tempels torent de Tempel van Juno boven alles uit. De naam is een misverstand: de tempel was waarschijnlijk gewijd aan Hera, de Griekse godin van het huwelijk, maar werd later verkeerd geïdentificeerd met haar Romeinse tegenhanger Juno. Wat wel zeker is: dit was een van de belangrijkste heiligdommen van de stad.
De tempel werd rond 450 voor Christus gebouwd en had oorspronkelijk zes zuilen aan de korte zijden en dertien aan de lange. Veel daarvan staan nog overeind, al zijn ze niet allemaal ongeschonden. Als je goed kijkt, zie je dat sommige stenen zwartgeblakerd zijn. Dit zijn de littekens van de verwoestende aanval van de Carthagers in 406 voor Christus, die de tempel in brand staken.
Voor de tempel ligt het oude altaar, waar ooit offers werden gebracht. Via een trap met tien treden kom je op het plateau waar deze rituelen plaatsvonden. De ligging van de tempel maakt hem extra bijzonder: vanaf hier heb je een panoramisch uitzicht over de hele vallei en de Middellandse Zee.
Tempel van Concordia
Dit is dé blikvanger van de Vallei en een van de best bewaarde Griekse tempels ter wereld. Waar de meeste tempels in de loop der eeuwen zijn ingestort, staat de Tempel van Concordia er nog vrijwel volledig. Een rij stevige zuilen, een dak dat grotendeels intact is en een perfecte ligging op de heuvelrug: het is alsof je hier door een tijdscapsule de vijfde eeuw voor Christus binnenstapt.
De naam ‘Concordia’ is trouwens puur toeval. In de zestiende eeuw vond men een Romeinse inscriptie met het woord ‘concordia’ en werd de tempel daarnaar vernoemd, maar niemand weet eigenlijk aan welke god hij echt was gewijd. Dat hij in zo’n goede staat verkeert, hebben we te danken aan de vroege christenen. In de zesde eeuw na Christus werd de tempel omgebouwd tot een kerk, en dat heeft hem gered van verwoesting.
Tempel van Herakles
De oudste tempel van de Vallei en misschien wel de ruigste is de Tempel van Herakles (of Heracles, zoals de Grieken hem noemden). De tempel werd in de zesde eeuw voor Christus gebouwd en was een van de belangrijkste heiligdommen van Akragas. Herakles was dé Griekse held, beroemd om zijn twaalf werken en zijn brute kracht.
Van de oorspronkelijke 38 zuilen staan er nog acht overeind, heropgericht in de twintigste eeuw. De rest ligt als een indrukwekkende chaos op de grond. Volgens de historicus Diodorus Siculus stond hier ooit een beroemd standbeeld van Herakles, waar pelgrims offers brachten om zijn kracht en bescherming te vragen.
Tempel van Zeus en de liggende reuzen
Deze tempel was de grootste van de hele Vallei, en zelfs een van de grootste van de Griekse wereld. Gebouwd na de overwinning op de Carthagers in 480 voor Christus, moest hij de grootsheid van Akragas weerspiegelen. Maar ironisch genoeg werd hij nooit voltooid.
Wat deze tempel zo bijzonder maakte, waren de Telamons: gigantische stenen beelden van zo’n acht meter hoog, die als pilaren dienden om het dak te ondersteunen. Deze mythologische figuren, half mens, half zuil, gaven de tempel een unieke uitstraling. Vandaag de dag liggen de meeste Telamons als brokstukken verspreid over de ruïnes. In het Archeologisch Museum van Agrigento kun je een gereconstrueerde Telamon zien, wat pas echt laat zien hoe enorm deze beelden waren.
Veel van de tempelstenen werden in latere eeuwen hergebruikt. In de achttiende eeuw werd een groot deel zelfs gebruikt om de haven van Porto Empedocle te bouwen. Nu is de tempel gereduceerd tot een verzameling gigantische blokken – een indrukwekkend puinveld dat nog steeds laat zien hoe groots dit bouwwerk ooit was.
Tempel van Castor en Pollux (Dioscuri)
De vier iconische zuilen van de Tempel van Castor en Pollux vormen hét symbool van Agrigento, maar zijn eigenlijk een reconstructie. In de negentiende eeuw werden deze zuilen heropgericht uit oude stenen, zonder dat men precies wist hoe de tempel er origineel uitzag.
Castor en Pollux, de Dioscuri, waren tweelingbroers uit de Griekse mythologie en beschermers van reizigers en zeelieden. Hun tempel, gebouwd in de vijfde eeuw voor Christus, stond in het heilige gebied gewijd aan Demeter en Persephone, de godinnen van vruchtbaarheid en de onderwereld.
Hoewel er niet veel van over is, heeft de tempel een bijzondere uitstraling. De vier zuilen steken als een ruig overblijfsel uit het landschap en vormen een van de meest gefotografeerde plekken in de Vallei.
Tempel van Demeter
Verstopt tegen een rotswand aan ligt de Tempel van Demeter, een van de minder bekende, maar toch fascinerende tempels in de Vallei. Gebouwd in de zesde eeuw voor Christus, was dit een van de belangrijkste heiligdommen van de stad. Demeter was de godin van de landbouw en de oogst, en haar tempel lag strategisch dicht bij de vruchtbare velden rond Akragas.
Wat deze tempel uniek maakt, is dat hij later werd omgebouwd tot een christelijke kerk. In de twaalfde eeuw werd een Normandische kapel over de ruïnes heen gebouwd, en delen daarvan zijn nog steeds te zien.
Vlakbij ligt een ondergronds heiligdom, de Santuario Rupestre, dat waarschijnlijk werd gebruikt voor rituelen ter ere van Demeter en haar dochter Persephone. Deze plek was een belangrijk centrum voor vruchtbaarheidscultussen en is een van de oudste religieuze locaties in de Vallei.
Andere bezienswaardigheden in de Tempelvallei
De tempels mogen dan de hoofdrol spelen in de Vallei van de Tempels, er is nog veel meer te ontdekken. Van een verborgen tuin vol citrusbomen tot een mysterieuze tombe en een museum dat de stad weer tot leven brengt. Deze plekken laten zien dat Akragas ooit veel meer was dan alleen een verzameling heiligdommen.
Giardino della Kolymbetra
Midden in de Vallei van de Tempels ligt een onverwachte verrassing: een weelderige tuin die aanvoelt als een verborgen paradijs. De Giardino della Kolymbetra was in de oudheid een enorm waterreservoir, aangelegd door de Grieken om de stad van water te voorzien. Historicus Diodorus Siculus schreef dat hier ooit een gigantische vijver lag, vol vissen en omringd door weelderige planten. Maar toen Akragas ten onder ging, droogde de vijver op en werd de plek eeuwenlang vergeten.
In de twaalfde eeuw begonnen boeren hier citrusbomen en olijfbomen te planten, en sinds 1999 wordt de tuin beheerd door de Fondo Ambiente Italiano (FAI). Vandaag de dag wandel je hier tussen geurige sinaasappelbomen, eeuwenoude olijfbomen en mediterrane kruiden. Het is een van de groenste en rustigste plekken in de Vallei, perfect om even op adem te komen na het verkennen van de tempels. Je hebt een apart ticket nodig om de tuinen te bezoeken.
Tomba di Terone
Aan de rand van de Vallei, vlak bij de oude stadsmuren van Akragas, staat een mysterieus stenen monument: de Tomba di Terone. De naam doet vermoeden dat hier de beroemde tiran Theron begraven ligt, maar in werkelijkheid is het een Romeins gedenkteken uit de eerste eeuw voor Christus. Waarschijnlijk werd het gebouwd ter ere van gesneuvelde soldaten.
Het bouwwerk heeft een bijzondere piramidevorm en is gemaakt van gigantische blokken tufsteen. Niemand weet precies hoe het er oorspronkelijk uitzag of of er überhaupt ooit iemand begraven lag, maar de tombe heeft iets intrigerends.
Archeologisch Museum Pietro Griffo
Wil je je bezoek aan de Vallei van de Tempels compleet maken? Dan is een stop bij het Archeologisch Museum Pietro Griffo een aanrader. Dit museum, net buiten de Vallei, neemt je mee terug naar het Akragas van 2500 jaar geleden en laat zien hoe de stad er ooit uitzag.
Hier vind je alles wat archeologen in en rond de tempels hebben opgegraven: keramiek, sieraden, wapens en standbeelden. Maar de absolute ster van de collectie is een gigantische Telamon, een stenen reus van acht meter hoog die ooit een van de zuilen van de Tempel van Zeus ondersteunde. Als je hem daar zo ziet liggen, besef je pas echt hoe groots die tempel ooit was.
Het museum brengt de verloren wereld van Akragas weer tot leven. Hier krijg je een beeld van hoe de tempels eruitzagen toen ze nog in gebruik waren, compleet met beelden, offers en priesters die zich tussen de zuilen bewogen.
Villa Aurea
Midden in de Vallei van de Tempels staat een opvallend wit huis: Villa Aurea. Dit was het huis van Sir Alexander Hardcastle, een Britse aristocraat en amateur-archeoloog die begin twintigste eeuw verliefd werd op de Vallei en besloot hier te gaan wonen.
Hardcastle financierde een groot deel van de opgravingen en restauraties uit eigen zak. Dankzij hem werden de eerste zuilen van de Tempel van Herakles opnieuw opgericht, en hij speelde een belangrijke rol in het blootleggen van andere tempels. Maar zijn obsessie voor de Vallei werd uiteindelijk zijn ondergang: na de beurscrash van 1929 raakte hij failliet en belandde hij in een psychiatrische kliniek, waar hij niet lang daarna overleed.
Vandaag de dag is Villa Aurea een klein museum en tijdens ons bezoek in 2025 was dat met wat moderne kunst. Hoewel we absoluut kunstliefhebbers zijn, voelde dat een beetje misplaatst in deze historische tempelvallei. Het huis zelf is bescheiden, maar het verhaal erachter maakt het een bijzondere plek om even stil te staan bij de moderne geschiedenis van dit eeuwenoude landschap.
De oude kloof en het waterreservoir van Akragas
Langs de ruïnes van de Vallei van de Tempels ligt een diepe, natuurlijke kloof die ooit een essentieel onderdeel was van het watersysteem van Akragas. In de oudheid waren de zomers op Sicilië net zo heet als nu, en zonder een stabiele waterbron was het leven in de stad onmogelijk. De Grieken losten dit op door een ingenieus netwerk van ondergrondse aquaducten en reservoirs aan te leggen, waarvan deze kloof een van de belangrijkste opvangpunten was.
Het water kwam hier samen via een systeem van kanalen die regenwater en grondwater naar de stad leidden. Het reservoir werd ook gebruikt om de omliggende landbouwgronden te irrigeren en mogelijk zelfs om de tempels van water te voorzien. Volgens sommige bronnen werd de kloof in de vijfde eeuw voor Christus verder uitgediept door Carthaagse krijgsgevangenen, na hun nederlaag tegen de Grieken.
Met de ondergang van Akragas raakte het waterreservoir in verval en werd de kloof een vergeten landschap. Tegenwoordig is het een indrukwekkende plek waar de natuur de geschiedenis heeft teruggenomen. De ruige wanden, uitgesleten door eeuwen van erosie, geven een goed beeld van hoe de oude ingenieurs met het landschap werkten. De kloof ligt in de buurt van de Giardino della Kolymbetra, een tuin die deels op de oude waterstructuren is aangelegd.
Het bronzen beeld van Icarus
Midden in de Vallei van de Tempels ligt een van de meest iconische plekken van Agrigento: een gigantisch bronzen beeld van Icarus, languit liggend op de grond, vlak voor de best bewaarde tempel van het complex. Dit beeld is een moderne creatie, maar verwijst naar de Griekse mythologie en naar de tragische val van Akragas.
Icarus was de zoon van Daedalus, de legendarische uitvinder die samen met hem uit Kreta ontsnapte met vleugels van was en veren. Maar Icarus werd overmoedig, vloog te dicht bij de zon en stortte neer in zee. Het beeld, met zijn uitgestrekte ledematen en gebroken vleugels, symboliseert niet alleen de mythe van Icarus, maar ook de ondergang van Akragas zelf. Ooit een bloeiende metropool vol pracht en praal, maar uiteindelijk verwoest door oorlog.
Het beeld werd in 2011 geplaatst door de Poolse kunstenaar Igor Mitoraj, bekend om zijn monumentale sculpturen met een klassieke, maar gebroken uitstraling. De ligging, vlak bij de Tempel van Concordia, maakt dit een van de meest gefotografeerde plekken van de tempelvallei. Icarus ligt daar, gevallen maar nog steeds indrukwekkend, als een herinnering aan de vergankelijkheid van alle grote beschavingen.
Praktische tips voor je bezoek aan de Tempelvallei
De Vallei van de Tempels is indrukwekkend, maar het is ook een flinke wandeling door open terrein, vaak in de volle zon. Als je niet halverwege wilt bezwijken van de hitte, is een beetje voorbereiding geen overbodige luxe. Met deze tips haal je het meeste uit je bezoek en zorg je ervoor dat je niet na een uur snakt naar airconditioning en een koud drankje.
Koop je tickets van tevoren online. Dat scheelt niet alleen wachttijd bij de ingang, maar vaak ook een paar euro. Er zijn combinatietickets waarmee je ook het Archeologisch Museum en de botanische tuin kunt bezoeken, wat zeker een aanrader is.
Plan je bezoek slim, want wist je bijvoorbeeld dat de vallei ook ’s avonds geopend is? Overdag is het heet en druk, maar ’s avonds krijgt de Vallei een bijna magische sfeer. De tempels worden dan prachtig verlicht en de warmte is een stuk beter te verdragen. Vooral de Tempel van Concordia en de Tempel van Juno schijnen er in het donker spectaculair uit te zien. Check van tevoren de openingstijden, want die verschillen per seizoen.
Denk na over je startpunt. De Vallei ligt op een heuvel en heeft twee ingangen. Als je begint bij de oostelijke ingang, start je bij de best bewaarde tempels en loop je geleidelijk naar beneden, waar de ruïnes steeds meer uit losse blokken bestaan. Dat is minder leuk qua opbouw, maar het betekent wel dat je aan het eind van je route niet meer omhoog hoeft te klimmen. Start je bij de westelijke ingang, dan bouwt je route zich andersom op en eindig je bij het hoogtepunt.
Overweeg een taxi of shuttlebus. Het is best een flinke wandeling, zeker in de zomer, en de paden zijn stoffig en ongelijk. Je kunt een taxi nemen naar de bovenste ingang, zodat je niet heen en weer hoeft te lopen. Dit kun je zowel meteen doen, zodat je de route heuvelafwaarts aflegt, of juist aan het einde om terug te keren.
Doe jezelf een plezier en trek de juiste kleding aan. Er is nauwelijks schaduw, dus een hoed of pet en zonnebrand zijn geen overbodige luxe. Draag comfortabele schoenen, want je loopt grotendeels over zandpaden en stenen. Neem genoeg water mee, want er zijn maar een paar plekken waar je iets kunt kopen en je wilt niet na een uur al dorstig weg moeten.
Met een beetje voorbereiding wordt je bezoek aan de Vallei van de Tempels een stuk relaxter. En dat betekent meer genieten van de tempels en minder puffen in de warmte.
Andere bezienswaardigheden in Agrigento
De Vallei van de Tempels mag dan de ster van de show zijn, Agrigento heeft meer te bieden. Van indrukwekkende rotsformaties langs de kust tot een charmant historisch centrum vol smalle straatjes en lokale sfeer. Een paar plekken mag je niet missen.
Scala dei Turchi, de iconische witte rotsen van Sicilië
Sicilië heeft genoeg stranden om uit te kiezen, maar geen enkele plek is zo spectaculair als de Scala dei Turchi. Stel je een gigantische, spierwitte kalkstenen trap voor die zacht afloopt naar de zee. De naam betekent letterlijk ‘Trap van de Turken’ en verwijst naar piraten die hier volgens de legendes ooit aan land kwamen. Of dat echt zo is, weet niemand, maar het maakt het verhaal achter deze unieke plek alleen maar mysterieuzer.
De rotsen zijn zacht en glad, waardoor het voelt alsof je over een marmeren trap loopt. Bij zonsondergang wordt het helemaal magisch: de witte stenen krijgen een warme roze gloed en het water kleurt diepblauw. Geen wonder dat het een van de populairste plekken van Sicilië is. En dat is meteen het nadeel. Scala dei Turchi is allang geen verborgen parel meer. Zelfs in het laagseizoen is het hier druk, en in de zomer wordt het bijna een toeristische trekpleister waar je over de selfie-sticks struikelt.
Punta Bianca, het onbekende alternatief
Gelukkig is er een alternatief. Iets verderop ligt Punta Bianca, een plek die minstens zo mooi is, maar veel minder mensen trekt. Hier vind je dezelfde witte rotsformaties, maar zonder de drukte. In plaats van een lange, brede trap zoals bij Scala dei Turchi, heeft Punta Bianca een glooiend, bijna golvend landschap van kalksteen. Het fotogenieke hoogtepunt? Een verlaten stenen huis op de klif, met een uitzicht dat rechtstreeks uit een film lijkt te komen.
De weg ernaartoe is wat ruiger en je moet een stuk over een zandpad rijden, maar dat maakt het juist extra bijzonder. Dit is een plek voor rustzoekers. Als je de tijd hebt, bezoek dan allebei en oordeel zelf welke de mooiste is. Maar als je de witte rotsen helemaal voor jezelf wilt, dan is Punta Bianca dé plek.
Via Atenea en het oude centrum van Agrigento
Na een dag vol tempels en ruïnes is er geen betere manier om weer in het hier en nu te belanden dan een wandeling door het oude centrum van Agrigento. Deze stad is niet gepolijst of chic, maar juist een heerlijke mix van levendig en ruig, met een doolhof aan smalle straatjes, balkonnetjes vol hangende was en verborgen pleintjes waar het Siciliaanse leven op zijn best is.
Het hart van de stad is Via Atenea, de hoofdstraat vol winkels, cafés en restaurants. Overdag een plek waar locals hun boodschappen doen en koffiedrinken, ’s avonds de perfecte plek voor een aperitivo terwijl de stad langzaam tot leven komt. Maar het echte Agrigento zit verstopt in de zijstraatjes. Hier leiden steile trappen je naar uitkijkpunten, oude stadsmuren en kerken waar bijna geen toerist komt.
Eén van de mooiste stops is de Chiesa di Santa Maria dei Greci, een kerk die letterlijk op de fundamenten van een oude Griekse tempel is gebouwd. Binnen zie je nog de originele tempelzuilen – een bijzondere clash van oud en nog ouder. Nog een stukje hoger ligt de kathedraal van Agrigento, een indrukwekkend bouwwerk met een mix van Normandische, gotische en barokke invloeden. De klim ernaartoe is misschien even zweten, maar het uitzicht over de stad en de heuvels rondom maakt alles goed.
Agrigento voelt een beetje als een stad die niet te hard haar best doet om mooi te zijn, en dat maakt het juist zo charmant. Geen perfecte ansichtkaart, maar een plek waar je de échte Siciliaanse sfeer kunt opsnuiven – tussen de flarden muziek uit open ramen, de geur van versgebakken cannoli en de steegjes waar je zomaar de enige toerist kunt zijn.
