Goslar heeft alles wat je hoopt te vinden in een historische Duitse stad. Eeuwenoude vakwerkhuizen, gevels vol donker leisteen, smalle straatjes en het riviertje de Abzucht dat dwars door het centrum stroomt. De complete historische binnenstad staat dan ook op de UNESCO Werelderfgoedlijst.
Maar achter al die mooie gevels zit ook een bijzonder verhaal. Goslar werd eeuwenlang schatrijk dankzij de mijnen van de Rammelsberg, waar bijna duizend jaar lang zilver, koper en andere ertsen uit de berg werden gehaald. Die rijkdom trok keizers naar de stad, zorgde voor indrukwekkende koopmanshuizen en leverde Goslar zelfs een enorm keizerlijk paleis op.
Wij bezochten Goslar tijdens onze treinreis door Nedersaksen, sliepen midden in de Altstadt in een vakwerkhuis uit 1573, proefden lokaal Gose-bier en trokken vanuit de stad de groene heuvels in. Genoeg te ontdekken dus. In deze blog delen we onze 10 favoriete bezienswaardigheden en tips voor Goslar.
Waarom Goslar zo bijzonder is
Om Goslar echt te begrijpen, moet je weten wat er onder de grond zit. Al meer dan duizend jaar geleden werd in de Rammelsberg, direct buiten de stad, naar zilver, koper, lood en andere ertsen gezocht. De mijn bleek een enorme goudmijn, figuurlijk dan, en maakte Goslar tot een van de rijkste en belangrijkste steden van middeleeuws Duitsland.
Die rijkdom zie je nu overal terug. Duitse koningen en keizers kwamen graag naar Goslar en lieten er in de elfde eeuw de enorme Kaiserpfalz bouwen. Handelaren en rijke families volgden met grote huizen vol houtsnijwerk, leisteen en versieringen. Zelfs het stadhuis en de kerken laten zien hoeveel geld hier ooit rondging.
Bijzonder is vooral hoe compleet dat verleden bewaard is gebleven. De oude mijn van Rammelsberg sloot pas in 1988, na meer dan duizend jaar mijnbouw. Vier jaar later werden de mijn én de historische binnenstad samen uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Inmiddels hoort ook het eeuwenoude watersysteem rond de mijnen in de Harz daarbij.
Goslar is daardoor meer dan een verzameling mooie vakwerkhuizen. Boven de grond wandel je door een middeleeuwse keizerstad, terwijl onder en rondom de stad nog overal sporen liggen van de mijnbouw die dit alles mogelijk maakte.
Goslar bezoeken tijdens een rondreis door Nedersaksen
Wij bezochten Goslar tijdens een meerdaagse treinreis door Nedersaksen, samen met Celle en Hameln. Een leuke combinatie, want de drie steden hebben ieder een heel eigen achtergrond. Celle draait om vakwerkhuizen en hertogen, Hameln om de Rattenvanger en in Goslar kom je steeds weer uit bij keizers en mijnbouw.
Reis je net als wij met de trein, dan is de rechtstreekse verbinding van Utrecht naar Hannover een handig uitgangspunt. Vanaf Hannover reis je in ongeveer een uur verder naar Goslar. Reserveer voor het internationale deel meteen een zitplaats. Wij deden dat niet en ontdekten al snel dat een vrije stoel vinden niet altijd vanzelfsprekend is.
Eenmaal in Goslar heb je geen auto nodig. Vanaf het station wandel je zo de historische binnenstad in en vrijwel alle bezienswaardigheden liggen op loopafstand. Alleen voor de Rammelsberg en wandelingen verder de Harz in moet je iets meer plannen, maar ook daar kom je met het openbaar vervoer.
Met de auto ben je natuurlijk flexibeler, zeker als je Goslar wilt combineren met meer plekken in de Harz. Toch vonden wij het fijn om deze rondreis per trein te maken. De Deutsche Bahn werkte niet altijd even enthousiast mee, maar het duurzame aspect van zo’n reis langs verschillende steden sprak ons wel erg aan. Bovendien hadden we in de trein alle tijd om ontspannen een boek te lezen en bij te kletsen.
Wat te doen in Goslar: 10 tips
#1 Dwaal door de historische Altstadt
Begin vooral zonder ingewikkeld plan. De oude binnenstad van Goslar is compact en juist de kleinere straatjes zijn leuk om in te duiken. Je wandelt langs eeuwenoude vakwerkhuizen, smalle steegjes en gevels die met donker leisteen zijn bedekt. In totaal staan er in de Altstadt meer dan 1.500 vakwerkhuizen uit verschillende eeuwen.
Kijk ook hier vooral omhoog. Sommige huizen zijn behoorlijk scheefgezakt, andere zitten vol houtsnijwerk, spreuken en kleine figuren. De rijkdom uit de mijnbouwperiode zie je duidelijk terug in de grote koopmanshuizen. Het historische centrum is zo goed bewaard gebleven dat de complete Altstadt samen met de Rammelsberg op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.
Wij vonden het vooral leuk dat Goslar niet één mooi plein met wat historische huizen heeft. Straat na straat blijf je die oude gevels tegenkomen. Trek dus zeker wat tijd uit om gewoon rond te lopen.
Tip: Loop tijdens het dwalen ook even het hofje aan Hoher Weg 7 binnen, bij het Große Heilige Kreuz. Achter de historische gevel vind je een sfeervolle binnenplaats met kleine ateliers en winkeltjes van lokale ambachtslieden. Wij snuffelden er onder andere rond tussen mooi glaswerk.
#2 Bekijk de Marktplatz en het Glockenspiel
Het centrale plein van Goslar is meteen een van de mooiste plekken van de stad. Rondom de Marktplatz staan het historische Rathaus, het Kaiserworth met zijn opvallende rode gevel en verschillende eeuwenoude koopmanshuizen. Midden op het plein staat de Marktbrunnen, met bovenop een gouden adelaar die al eeuwen symbool staat voor Goslars status als keizerstad.
Een paar keer per dag wordt het hier drukker voor het Glockenspiel. Uit de gevel verschijnen bewegende figuren die in een paar minuten de geschiedenis van de mijnbouw in de Rammelsberg vertellen. Je ziet hoe mijnwerkers vroeger het erts uit de berg haalden en hoe de technieken door de eeuwen heen veranderden. Het is behoorlijk toeristisch, maar wel leuk om even mee te pakken.
#3 Bezoek de Kaiserpfalz
Aan de rand van de Altstadt staat een gebouw dat qua formaat totaal niet bij de kleine vakwerkhuizen en het knusse karakter van de stad lijkt te passen. De Kaiserpfalz werd in de elfde eeuw gebouwd voor keizer Hendrik III en was een van de belangrijkste keizerlijke paleizen van het middeleeuwse Duitse Rijk.
Dat klinkt alsof de keizer hier permanent woonde, maar zo werkte het destijds niet. Duitse koningen en keizers hadden geen vaste hoofdstad. Ze reisden met hun hof van paleis naar paleis door het rijk. Goslar was dankzij de rijkdom uit de nabijgelegen Rammelsberg zo belangrijk dat keizers hier regelmatig verbleven en rijksdagen hielden.
Ga zeker even naar binnen. Daar hadden wij tijdens ons bezoek helaas geen tijd meer voor, maar ik had graag de indrukwekkende Kaisersaal van binnen gezien. De muren zijn bijna volledig bedekt met negentiende-eeuwse schilderingen vol keizers, veldslagen en belangrijke momenten uit de Duitse geschiedenis. Ze zijn dus niet origineel middeleeuws, maar maken de zaal er niet minder spectaculair om.
Buiten vind je de grafkapel van Hendrik III. Zijn lichaam werd na zijn dood elders begraven, maar zijn hart ligt hier in Goslar.
#4 Slaap zelf in een vakwerkhuis uit 1573
In Goslar kun je niet alleen honderden historische vakwerkhuizen bekijken, je kunt er ook gewoon in slapen. Wij overnachtten bij Hotel Zur Börse, midden in de Altstadt, in een prachtig vakwerkhuis uit 1573.
Het huis werd oorspronkelijk gebouwd voor klokkengieter Magnus Karsten en aan de gevel zijn allerlei oude details te zien. Kijk vooral naar het houtsnijwerk, de gouden inscripties en het familiewapen. Binnen is het inmiddels natuurlijk gewoon een hotel, maar de scheve muren en historische details verraden hoe oud het gebouw is.
Ook de locatie is top. Je loopt de deur uit en staat direct tussen de historische straatjes van Goslar, met de Marktplatz op een paar minuten lopen. Vrijwel naast het hotel staat bovendien het Siemenshaus uit 1693, het fotogenieke stamhuis van de beroemde familie Siemens. Wij vonden het heel leuk om niet alleen naar al die eeuwenoude huizen te kijken, maar er voor één nacht zelf eentje als thuisbasis te hebben.
#5 Duik onder de grond bij de Rammelsbergmijn
Bijna alles wat je in Goslar ziet, heeft uiteindelijk te maken met één berg: de Rammelsberg. Hier werd meer dan duizend jaar lang naar zilver, koper, lood en andere ertsen gezocht. Pas in 1988 stopte de mijnbouw definitief.
Tegenwoordig kun je de voormalige mijn bezoeken als UNESCO Werelderfgoed Rammelsberg. Je kunt het museum bekijken, maar veel leuker is natuurlijk om daadwerkelijk de mijn in te gaan. Er zijn verschillende rondleidingen waarbij je oude tunnels, machines en mijnbouwinstallaties ziet en ontdekt hoe zwaar het werk onder de grond vroeger was.
Heb je maar beperkt tijd in Goslar, dan zouden wij deze toch hoog op het lijstje zetten. Zonder de Rammelsberg was Goslar nooit de rijke keizerstad geworden die je nu in de Altstadt ziet.
#6 Lunch op het gezellige Schuhhof
Vlak achter de Marktplatz ligt de Schuhhof, een klein historisch pleintje omringd door vakwerkhuizen. Wij vonden dit een van de gezelligste plekjes van Goslar, zeker als de terrassen buiten staan.
Een leuke plek om neer te strijken is Hirsch Kaffee. De kaart is een stuk hipper en moderner dan je misschien verwacht tussen alle traditionele Duitse gevels, met leuke lunchgerechten, koffie en taartjes. Binnen ziet het er ook leuk en hip uit, maar als het weer een beetje meewerkt zouden wij absoluut voor het terras kiezen. Je zit dan midden op de gezelligheid van het Schuhhof tussen de historische huizen.
#7 Spot de typische leisteengevels
Tussen alle vakwerkhuizen valt nog iets op in Goslar: overal zie je gevels die volledig zijn bedekt met donkere leisteen. Soms strak in rechte banen, maar vaak juist in mooie patronen met rondingen, schubben en kleine decoraties.
Leisteen was volop beschikbaar in de Harz en bleek bovendien ideaal om huizen te beschermen tegen regen, wind en sneeuw. Daarom werden niet alleen daken, maar ook complete gevels ermee bekleed. De donkere steen geeft Goslar een heel ander uiterlijk dan bijvoorbeeld het kleurrijke Celle.
Let tijdens het rondlopen ook op de details. Op sommige huizen zijn met verschillende vormen en kleuren leisteen complete patronen en figuren gemaakt. Een praktisch bouwmateriaal werd hier duidelijk ook gebruikt om een beetje indruk te maken.
#8 Volg de Abzucht door de stad
Dwars door de historische binnenstad van Goslar stroomt de Abzucht, een smal riviertje dat tussen de oude huizen door slingert. Volg het water een tijdje en je hebt meteen een leuke wandelroute door een wat rustiger deel van de Altstadt. Je passeert kleine bruggetjes, vakwerkhuizen aan het water en mooie doorkijkjes langs de kades.
De Abzucht was vroeger bovendien meer dan een mooi stroompje. Het water komt vanuit de Rammelsberg en was eeuwenlang belangrijk voor de mijnbouw en ambachten in de stad. Watermolens werden ermee aangedreven en het water werd gebruikt bij het verwerken van ertsen. Niet ver van het centrum vind je nog altijd zo’n watermolen.
Wij vonden die combinatie leuk: midden in een eeuwenoude stad wandelend langs kabbelend water, met de groene heuvels van de Harz op de achtergrond.
#9 Trek de Harz in
Een van de fijnste dingen aan Goslar is dat de Harz praktisch tegen de Altstadt aan ligt. Vanuit het historische centrum wandel je zo de groene heuvels in en binnen korte tijd kijk je tussen de bomen alweer terug richting de stad.
Wij wandelden richting Steinberg Alm en Maltermeister Turm. Beide liggen boven Goslar en zijn leuke doelen voor een wandeling vanuit de stad. Bij Steinberg Alm kun je neerploffen voor iets te eten of drinken, terwijl je bij Maltermeister Turm een mooi uitzicht hebt over Goslar en de omliggende heuvels. Ons uitzicht was helaas wat minder, want we hadden die dag flink regenachtig weer.
Heb je meer tijd? Gebruik Goslar dan als uitvalsbasis om meer van de Harz te ontdekken. Dit middelgebergte staat bekend om zijn dichte bossen, wandelroutes, stuwmeren, oude mijnstadjes en natuurlijk de Brocken, met 1.141 meter de hoogste berg van Noord-Duitsland. Met een (huur)auto ben je het meest flexibel en kun je vanuit Goslar gemakkelijk een dag de regio in trekken.
Zelfs als je maar één dag in Goslar hebt, zouden we proberen om in ieder geval een klein stukje de heuvels in te wandelen. De overgang van middeleeuwse Altstadt naar de groene Harz ligt hier letterlijk op loopafstand.
#10 Proef het lokale Gose-bier
Na al dat wandelen vonden wij dat we een lokaal biertje wel verdiend hadden. Bij Brauhaus Goslar op de Marktplatz kun je Gose proeven, een historische biersoort die zijn oorsprong in Goslar heeft.
De naam komt zelfs van de rivier Gose, die bij Goslar ontspringt. Het bier werd hier al in de middeleeuwen gebrouwen en kreeg later vooral bekendheid in Leipzig. Gose is geen standaard Duits pilsje. Traditioneel is het een licht zurig tarwebier met een iets ziltige smaak en koriander.
Bij Brauhaus Goslar wordt de lokale Gose weer in de stad zelf gebrouwen. Wij probeerden hem natuurlijk ook en bestelden er gelijk ons avondeten bij. Alleen al vanwege het verhaal erachter is dit wat ons betreft een leuke afsluiter van je bezoek aan Goslar.
Deze reis maakten we op uitnodiging van ‘9 Cities + 2 in Lower Saxony’, een samenwerking tussen een aantal van de leukste steden van Nedersaksen. Zin om zelf op ontdekking te gaan? Op 9staedte.de vind je volop inspiratie voor je eigen trip.
